last update 09-12-03
De Naam. |
Mr. J.W. Racer, geboren op 1 juli 1736 te Delden en later gewoond hebbende in Oldenzaal, vermeldt in zijn Overijsselse gedenkstukken, dat de naam Espeloo reeds wordt gevonden in een stuk uit het jaar 1188. Etymologen (be-oefenaars van de woordafleidkunde) menen dat Espelo(o) "espenbos" betekent. Een esp is volgens Van Dale een ratelpopulier. Aldus wordt ook de naam Espel in de Noordoostpolder verklaard. Een rasechte Holtenaar noemt Espelo gemakshalve Splo en hun inwoners Sploders. | |
| Twee andere Espelo's. | Bij Osnabrück ligt Espel, dat in de 12e eeuw Espelo heette. Ook is er gepubliceerd over Espelo bij Enschede, de voormalige hoofdhof van het kapittel van St. Pieter voor de bezittingen in Twente. Op een hof waren de meijers gevestigd, d.w.z. zij bewoonden een hoofdboerderij en oefenden een functie uit op het terrein van bestuur en rechtspraak. De hofmeijers waren o.a. rentmeester en belast met de handhaving van hofrechten. De verschillende erven gingen bij het hof "te recht". Het ontstaan van de ook in Holten niet onbekende familienaam Hofmeijer is hiermee tevens verklaard. | |
| Enkele historische data. | Espelo behoorde
evenals Helhuizen (vaak aangeduid als de Hel) tot de
marke van Holten. 10 juni 1613 - bepaalde de markevergadering, dat "de pachters to Espeloe und in die Hell is toegelaeten twie dachwerk alle jaer schelltorff to stecken, und dat ut oersaecken syluiden wit (=wijd, ver) vant veene geseeten sind." 2 april 1761 - werd gepubliceerd, dat "elk en een ieder zal hebben zorge te dragen dat door het vhee geen de minste schaade aan de zandhaver in de zandstuyven te Espeloo en Winkelaarveen worde toegebragt, op verbeurte der boeten daartegen gestatueerd." 8 augustus 1765 - krachtens een markebesluit van deze datum was het de niet tot de marke behorende personen verboden "eenige schadden in het rouwe veld, in Espelo gelegen, te steeken op verbeurte van een boete van 10 goudguldens." 4 maart 1784 - zijn er twee dijkdoorbraken geweest. 18 februari 1756 - heeft men hier alsmede op veel plaatsen een ligte schudding of aerbevinge gevoeld. 21 september 1815 - werd besloten dat "er niemand in het Espeloder Broek mag mudden (=baggeren), op een boete van 7 gulden. Hiervoor kwamen de "zandstuyven" al ter sprake. 18 augustus 1796 - werd het noodzakelijk geacht "de zandstuyve tussen Holten en Espelo desselfs voortgang te beletten." Er werd "braam gezaayt" en ook werden "rysen" gelegd. In 1827 - werden de zandverstuivingen gestuit door bij het erve Lubbers (Lubbersen?) in de Helhuizen zandhaver te zaaien. Twee jaar later werd aan Jan Willem Krikkink of (op?) Braakman grond afgestaan om hem in de gelegenheid te stellen zelf maatregelen te nemen om de verstuivingen te kunnen tegengaan. Krikkink was in 1381 al bekend als erve bij Heeten. |
|
| Schoolhoofden. | De
basisschool in Espelo is het hart
van de huidige gemeenschap. Door de jaren heen waren de
volgende heren "hoofd van de school" in Espelo: (in chronologische volgorde) * Meester F.W. Roelofsen * Meester W.H. Birkenhägen * Meester J.H. Vennink * Meester F. Haanstra * Meester K. Rosendaal * Meester R. Rosendaal * Meester K. Bos * Meester P. Van Arum * Meester J.H. Pleiter * Meester A.J. Snijders * Meester H.J. Hiddink * Meester H. Wierda * Meester F.J. Hol * Meester H.A.B.J. Waakop Reijers * Meester G.J. van 't Holt * Meester M. Veldkamp * Meester Plantinga Over twee van hen is het volgende bekend: Folkert Haanstra: Kort na zijn huwelijk kwam hij naar Espelo, waar de school nog aan de zandweg stond. Het echtpaar had er de tijd voor om bij de boeren van Espelo op bezoek te gaan. De heer Haanstra was al gauw genoodzaakt een kippenren bij zijn huis te maken, want na elk bezoek aan een Espelose boerderij was hij weer een kip rijker geworden. Mevrouw Haanstra hoorde eens enkele wandelende toeristen zeggen: "Hier staat een school, dan moeten hier toch ook ergens mensen wonen". In het huis Espelo 4 kwam op 31 mei 1916 ter wereld (als derde kind) de bekende cineast Albert (Bert) Haanstra. Voor het doen van de geboorte-aangifte van Bert, was de heer Haanstra vergezeld van de landbouwer Gerrit Jan Struik en de veldwachter Hendrik Kaatman. Kornelis "Meester" Bos: beperkte zich bij de aardrijkskundelessen veelal tot Nederland; "want jullie zullen toch nooit in het buitenland komen." De O.A.D. in Holten bestond toen nog niet. |
© Copyright 2001
last update 09-12-03